44. rocznica wprowadzenia stanu wojennego w Polsce
Dziś minęły 44 lata od nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r., kiedy to komunistyczne władze PRL ogłosiły w całym kraju stan wojenny. W uchwale Rady Państwa podkreślano, że decyzję podjęto rzekomo w trosce o „ochronę podstawowych interesów państwa i obywateli” oraz o „zapewnienie spokoju, ładu i porządku publicznego”. W rzeczywistości działania te miały doprowadzić do pełnego przejęcia kontroli nad społeczeństwem i zduszenia rodzącej się oddolnie wolności.
Próba siłowego zatrzymania przemian społecznych
Ogłoszenie stanu wojennego było odpowiedzią władz na rosnący wpływ ruchu społecznego zapoczątkowanego w sierpniu 1980 r. Powstały wówczas Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” szybko zyskał sympatię milionów Polaków, którzy oczekiwali zmian politycznych, większych swobód obywatelskich i demokratyzacji życia publicznego. Jedynym sposobem tłumienia tych dążeń okazała się brutalna siła.
Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego – rządzenie siłą
Po ogłoszeniu stanu wojennego najważniejszą funkcję decyzyjną przejęła Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego, z gen. Wojciechem Jaruzelskim na czele. Jaruzelski łączył wówczas kilka kluczowych stanowisk: I sekretarza KC PZPR, premiera oraz ministra obrony. W skład WRON weszło 22 wysokich rangą wojskowych. Organ ten funkcjonował poza konstytucją, a wiele lat później polski sąd uznał go za zbrojny związek przestępczy i orzekł, że stan wojenny został wprowadzony bezprawnie.
Foto: Czołgi T-55 na ulicach Zbąszynia w czasie stanu wojennego
Internowania i ograniczenie podstawowych wolności
Wraz z wprowadzeniem stanu wojennego rozpoczęła się fala represji. Zawieszono działalność wszystkich związków zawodowych, w tym „Solidarności”. Działaczy i osoby powiązane z opozycją masowo internowano – przez cały okres obowiązywania stanu wojennego zatrzymano około 10 tysięcy ludzi.
Ograniczono również swobody obywatelskie: zakazano zgromadzeń, manifestacji, wydarzeń kulturalnych i sportowych bez zgody władz. Uniemożliwiono organizowanie strajków. Zaostrzono cenzurę, a korespondencja i rozmowy telefoniczne podlegały kontroli. Niezależne publikacje, utwory i materiały drukowane były zakazane.
Foto: Zarządzenie ministra spraw wewnętrznych z 13.12.1981 r. w sprawie godziny milicyjnej
Groźby użycia siły i tragiczne konsekwencje
Władza ostrzegała, że w sytuacjach uznanych za zagrożenie „spokoju i porządku publicznego” może być użyte wojsko, uprawnione do stosowania środków przymusu. Słowa te nie pozostały jedynie na papierze. Brutalne pacyfikacje, takie jak masakra w kopalni „Wujek” czy wydarzenia w Lubinie, w których zginęli uczestnicy pokojowych demonstracji, stały się tragicznymi symbolami tamtej epoki. Liczbę ofiar śmiertelnych stanu wojennego szacuje się na ponad 100 osób.
Foto: Pomnik górników poległych w czasie ataku oddziałów Ludowego Wojska Polskiego i ZOMO na Kopalnię Wujek w grudniu 1981 roku
Społeczne i gospodarcze skutki
Stan wojenny pogłębił kryzys gospodarczy – brakowało podstawowych produktów, a represje dotykały wielu rodzin. Ludzie tracili pracę, byli zmuszani do emigracji, a niejednokrotnie spotykali się z zakazem wykonywania zawodu.
Stan wojenny zawieszono pod koniec 1982 r., a formalnie zniesiono 22 lipca 1983 r. Dopiero w 2012 r. zapadł prawomocny wyrok, w którym sąd potwierdził nielegalność jego wprowadzenia i skazał część odpowiedzialnych za jego organizację.
NSZZ „Solidarność” Pamiętamy!
foto: wikipedia