45-lecie powstania NSZZ „Solidarność” oraz 43. Rocznica Zbrodni Lubińskiej

31 sierpnia 2025

Przedstawiciele Krajowej Sekcji Górnictwa Rud Miedzi NSZZ „Solidarność” wzięli udział w uroczystościach 45 – lecia powstania NSZZ „Solidarność” oraz w upamiętnieniu 43. Rocznicy Zbrodni Lubinskiej pod pomnikiem Ofiar Zbrodni Lubińskiej w Lubinie.

45-lecie powstania NSZZ „Solidarność”

31 sierpnia 1980 roku w Sali BHP Stoczni Gdańskiej doszło do historycznego podpisania Porozumień Sierpniowych, w wyniku których władze PRL zgodziły się na utworzenie niezależnych związków zawodowych. Był to fundament, który w kolejnych latach pozwolił na zbudowanie oporu społecznego, ostatecznie doprowadzając do upadku systemu komunistycznego w całej Europie Wschodniej.

Geneza

Od samego początku istnienia PRL istniało wiele przyczyn, które przez lata wywoływały napięcia społeczne i niezadowolenie z ogólnej sytuacji w powojennej Polsce. Początkowe lata odbudowy powojennych zniszczeń przykrywały jeszcze nieudolność systemu gospodarki centralnie planowanej, a społeczeństwo ze zrozumieniem przyjmowało niedostatki przełomu lat 40. i 50. XX wieku. Z upływem lat sytuacja w Polsce nie ulegała poprawie. Fatalne warunki panujące w zakładach pracy, niskie płace i chroniczny brak towarów w sklepach powodowały rosnące niezadowolenie społeczne. Pierwsze krwawe protesty w historii PRL miały miejsce w czerwcu 1956 roku w Poznaniu. W wyniku strajków i protestów spowodowanych ogólną złą sytuacją w Polsce zginęło kilkadziesiąt osób. Władza, która w założeniu miała być władzą ludu i robotników, miała ich krew na rękach. Do kolejnych krwawych protestów doszło w grudniu 1970 roku na Wybrzeżu. Ponownie przyczyną strajków były podwyżki cen i niezadowolenie z sytuacji ekonomicznej w Polsce. Po wydarzeniach Grudnia 1970 władzę w PZPR przejął Edward Gierek, który obiecał zmianę podejścia władzy do społeczeństwa. Mimo początkowych sukcesów gospodarczych z początku lat 70., oparta na kredytach gospodarka PRL zaczęła odczuwać problemy już w drugiej połowie dekady. W wyniku coraz gorszej sytuacji gospodarczej i kolejnej próby podwyżki cen doszło do kolejnej fali strajków w czerwcu 1976 roku. To właśnie po tych wydarzeniach w 1976 roku powstał Komitet Obrony Robotników, mający wspierać represjonowanych pracowników. Powstanie KOR i zdobyte przez jego działaczy doświadczenie w działalności opozycyjnej było wstępem do powstania kilka lat później NSZZ „Solidarność”.

„Niech zstąpi Duch Twój”

Kolejnym istotnym elementem, który doprowadził do powstania NSZZ „Solidarność”, był bez wątpienia wybór Karola Wojtyły na papieża w 1978 roku.
Podczas pierwszej pielgrzymki do Polski w czerwcu 1979 roku Jan Paweł II w homilii wypowiedział historyczne słowa: „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi!”. Papież stał się duchowym przywódcą narodu, który odtąd, skupiony wokół wiary, zaczynał czuć się zjednoczony jak nigdy dotąd. Wielokrotnie podkreślał wartość godności człowieka, praw człowieka i wolności — te idee stały się inspiracją dla ruchów opozycyjnych, w tym „Solidarności”. Wszystkie te wartości były pragnieniem milionów Polaków i przez 35 lat skutecznie były one niszczone przez komunistyczny system.

Sierpień 1980

Bezpośrednim impulsem, który zapoczątkował wydarzenia sierpnia 1980 roku, było zwolnienie z pracy Anny Walentynowicz — suwnicowej w Stoczni Gdańskiej i działaczki Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. Została zwolniona pod pretekstem naruszenia dyscypliny pracy, faktycznie jednak za swoją działalność związkową i krytykę władz PRL. Strajk rozpoczął się 14 sierpnia, a już po dwóch tygodniach doszło do podpisania Porozumień Sierpniowych.Porozumienia Sierpniowe zostały podpisane w czterech miejscach: w Gdańsku, Szczecinie, Jastrzębiu-Zdroju i Dąbrowie Górniczej. Do najważniejszych postulatów Porozumień Sierpniowych należały:

Prawo do tworzenia niezależnych związków zawodowych.
Zniesienie cenzury i poprawa wolności słowa.
Podwyżki płac i poprawa warunków pracy oraz życia.
Uznanie prawa do strajku jako legalnej formy protestu.
Zwolnienie i amnestia dla uczestników strajków.
Poprawa zaopatrzenia w podstawowe produkty spożywcze.
Usprawnienie opieki zdrowotnej i systemu socjalnego.
Utworzenie mechanizmów współpracy między związkami a władzami.

Stan wojenny

We wrześniu 1981 roku odbył się I Krajowy Zjazd Delegatów w Gdańsku.
Oficjalnie NSZZ „Solidarność” działała legalnie nieco ponad rok — od listopada 1980 do wybuchu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku, kiedy to działalność związku została zawieszona, a w kolejnym roku decyzją komunistycznego Sejmu – zlikwidowana. Od tego momentu „Solidarność” zeszła do podziemia, gdzie przez resztę lat 80. działała w ukryciu, stawiając opór komunistycznej władzy. Mimo zakończenia stanu wojennego w 1983 roku, represje nie ustały. Rok później Służba Bezpieczeństwa zamordowała księdza Jerzego Popiełuszkę, kapelana „Solidarności”. Pod koniec lat 80., gdy system komunistyczny chylił się ku upadkowi, doszło do kolejnej fali strajków i protestów, w wyniku których władza zmuszona była do negocjacji — znanych dziś jako obrady Okrągłego Stołu. 17 kwietnia 1989 roku NSZZ „Solidarność” została ponownie zarejestrowana, tuż przed czerwcowymi, pierwszymi powojennymi wolnymi wyborami.

Dziedzictwo „Solidarności”

NSZZ „Solidarność” od swojego powstania pozostaje największym i najważniejszym związkiem zawodowym w Polsce. Przez dekady nieustannie walczyła i nadal walczy o prawa pracownicze, godne warunki pracy oraz sprawiedliwość społeczną. Jej działalność nie ogranicza się tylko do ochrony interesów pracowników, lecz obejmuje również szerokie działania na rzecz demokracji, praw człowieka i solidarności społecznej.
Historia i wartości „Solidarności” są trwałym symbolem walki o wolność i demokrację, które do dziś inspirują kolejne pokolenia Polaków do aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i politycznym.

43. Rocznica Zbrodni Lubińskiej

Zbrodnia Lubińska, wydarzenia z 31 VIII 1982 w Lubinie, gdy pokojowa demonstracja zorganizowana przez działaczy podziemnej MKK Województwa Legnickiego (wśród gł. organizatorów m.in. Jan Madej, Stanisław Śnieg) została brutalnie stłumiona przez MO, ZOMO i ORMO. W wyniku wielogodzinnych walk śmierć poniosły 3 osoby, a 11 zostało rannych.

31 VIII 1982 w Lubinie, w 2. rocznicę podpisania porozumienia gdańskiego, podobnie jak w innych miastach kraju demonstracja pod hasłami „Znieść stan wojenny”, „Uwolnić Lecha”, „Solidarność walczy”, „Wolność dla uwięzionych”. Ok. godz. 14.00 w pobliżu miejskiego ratusza zaczęli się zbierać uczestnicy manifestacji. W związku z tym, że akcja była planowana i nagłaśniana w podziemnych wydawnictwach i za pomocą ulotek, SB przygotowała plan działań zabezpieczających i rozpraszających demonstrantów. Do pacyfikacji demonstracji użyto ok. 90 funkcjonariuszy MO, ORMO i ROMO. Około godz. 15.30 na pl. Wolności od strony kościoła wjechała karetka pogotowia ratunkowego, wokół której zebrał się tłum demonstrantów. Część z nich zaczęła układać na jezdni krzyż z przyniesionych wiązanek kwiatów z czarnymi wstążkami i śpiewać hymn państwowy, trzymając dłonie ze złożonymi palcami w kształcie litery „V”. Wówczas służby porządkowe za pomocą urządzenia nagłaśniającego zaczęły wzywać zebranych do rozejścia się. W odpowiedzi tłum demonstrantów zaczął skandować hasła: „Znieść stan wojenny”, „Niech żyje Solidarność”, „Precz z komuną”, „Uwolnić Wałęsę”, „Jaruzelski zdrajca i morderca narodu”, zareagowano również gwizdami. Służby MO podjęły decyzję o użyciu siły. Do rozproszenia tłumu użyto gazów łzawiących. Wzburzeni manifestanci zaczęli wznosić okrzyki „Precz gestapo”, „Mordercy”. W ciągu ok. godziny funkcjonariuszy wsparły 2 plutony ZOMO z Legnicy.

Pokojowa manifestacja przerodziła się w brutalną akcję pacyfikacyjną. Funkcjonariusze MO, ZOMO, NOMO i ORMO wobec demonstrantów uzbrojonych w kamienie i butelki z benzyną użyli gazów łzawiących, pałek, armatek wodnych oraz amunicji bojowej. W wyniku wielogodzinnych walk wskutek postrzału od kul zginęli: Michał Adamowicz, Mieczysław Poźniak i Andrzej Trajkowski, a 11 osób zostało rannych: Henryk Huzarewicz, Ireneusz Lao, Szymon Stafiniak, Andrzej Dudziak, Mirosław Kwiatkowski, Edward Wertka, Kazimierz Rusin, Henryk Tereszkiewicz, Brygida Wieczorek, Ryszard Stefanowicz, Mieczysław Chmielewski. Pomocy medycznej udzielono 5 funkcjonariuszom.

1–3 IX 1982 lubinianie tłumnie gromadzili się w miejscach, gdzie znaleziono ofiary MO, w mieście po południu i wieczorem trwały zamieszki uliczne. W woj. legnickim wprowadzono godzinę milicyjną trwającą w godz. 20.00–5.00. Władze nie zdecydowały się na ponowne użycie broni, ograniczono także stosowanie środków chemicznych do rozpraszania manifestantów. Zbrodnia została udokumentowana fotograficznie przez Krzysztofa Raczkowiaka, fotoreportera tygodnika „Konkrety”, organu prasowego KW PZPR w Legnicy, i mieszkańca Lubina Ryszarda Bobera.

1983–1989 w rocznicę zbrodni lubińskiej działacze podziemnej „S” organizowali msze za Ojczyznę, „S” Zagłębia Miedziowego i ofiary lubińskie, a także niezależne manifestacje w centrum miasta. 1992 odsłonięto pomnik Pamięci Ofiar Lubina ’82 autorstwa Zbigniewa Frączkiewicza. 1982–2008 procesy wyjaśniające okoliczności zbrodni lubińskiej. W stan oskarżenia postawiono trzech funkcjonariuszy, wszyscy otrzymali wyroki skazujące, jeden z nich do dzisiaj nie odbył zasądzonej kary pozbawienia wolności.

#niedajmyzapomnieć

Źródło: własne, IPN, Encyklopedia Solidarności (Joanna Dardzińska), Region Zagłębie Miedziowe